médicament traditionnel

Van (op de foto tijdens een uitstap vorig jaar naar Segou) heeft een ongeluk gehad met de motor van een vriend. Niet dat dat zo verbazend is, en dan heb ik het niet over Van's rijgedrag, hij is best wel een aardige chauffeur. Dan heb ik het over de honderdduizenden brommers die hier door de stad scheuren en dagelijks betrokken zijn in talloze minder of zeer ernstige ongevallen.

Het resultaat: een diepe kap in zijn voorhoofd en een zwaar verstuikte voet, naast enkele kleinere schaafwonden. De snee in zijn gezicht is al goed aan het helen en stilaan kan hij ook weer op zijn voet steunen wat de eerste dagen niet mogelijk was.

Ik had de voet onmiddellijk in een verband gewikkeld na een zalf tegen verstuikingen te hebben aangebracht. Maar dat was slechts een lapmiddeltje. De volgende morgen kwam de echte verzorging eraan. Van had zijn familie in het dorp gebeld en gevraagd een man (marabout? medicijnman? charlatan?) met jarenlange ervaring in het verzorgen van dergelijke kwalen naar ons huis te sturen. De gezwollen, verstuikte voet moest uitgerokken worden. Eerst ontzwellen, hier niet met ijswater, maar met kokend water en dan met een hete doek rond de voet deze uitrekken. Van's kreten deden bijna denken aan een bevalling. Vervolgens een medicijn erop: dit was beurre de carité (galamnootboter, echt een wondermiddel dat ik ook voor alles en nog wat gebruik) met enkele zinsneden uit de koran erover uitgesproken en dan weerom de windel errond.

Waarom overkwam ons dit nu? Wel omdat we twee groepen naar het festival hadden, allemaal samen in een 5-tal goed gevulde terreinwagens en iederen is heelhuids teruggekeerd. Er zijn slechte mensen die ons kwaad willen doen. Al het kwaad dat voor onze groepen bestemd was, heeft zich nu tegen Van geuit. Gelukkig. We kregen uit het dorp dan ook onmiddellijk nog andere offertjes toegestuurd die voor ons huis in de rivier werden geworpen, om ons te beschermen tegen diegenen die tegen ons zijn.

Klanten vragen me soms: Van die getrouwd is met een blanke vrouw, zal wel rationeler staan tegenover deze Afrikaanse tradities. Ik heb het er soms over met andere blanke vrouwen uit gemengde huwelijken. In alle rangen en standen, met geen stokken krijg je dit Afrikaanse geloof eruit. Het zou ook de laatste van mijn bedoelingen zijn.

Tounga disaster

Eind deze week en begin volgende komen er nog twee groepen terug van een tour die leidde tot het festival in Essakane (bij Timboektoe) en terug. (Niemand gekidnapt trouwens, zie vorig stukje.) Tijdens de kerstvakantie was het een ware rush, reizigers die weer terugkwamen van hun rondreis en anderen die vertrokken. Mij hoor je niet klagen, over het algemeen iedereen tevreden en overlopend van Afrikaanse ervaringen, impressies en bedenkingen terug naar de blanke wereld.
Met uitzondering van één Engels echtpaar.

Meestal vertrekken onze tours vanuit Bamako en keren hier ook weer naar terug. Dit Britse koppel had tickets geboekt naar en van Ouagadougou. Van daar uit kan je ook gemakkelijk een reis door Mali aanvatten, hoewel zij niet zuidelijker dan Djenné gekomen zijn.
Gids en chauffeur gingen hen halen aan de luchthaven en hen op het einde weer terugbrengen en daar zit de kink in de kabel. De nacht dat hun vlucht vertrok om 1 uur kreeg ik plots telefoon om 23u. Ze stonden aan hun hotel en van gids en chauffeur was geens spoor te bekennen. Zij in paniek, ik in shock. Hun bagage met waardevol materiaal stond nog in de auto, en die was er niet. De gids kon ik telefonisch niet bereiken omdat die zich dus in Burkina Faso bevond en de verbinding werkte niet. Uiteindelijk hebben de Engelsen een taxi genomen naar de luchthaven, nog steeds in de hoop dat gids en chauffeur en vooral bagage zouden opduiken. Ze hebben me nog gebeld om middernacht net voor de uiterlijke check-in tijd. Tevergeefs. Zonder bagage terug naar huis en bij thuiskomst een mailtje naar hier met als titel 'Tounga disaster': hun reis was prima verlopen, één van de geweldige ervaringen in Mali was dat ze zich nooit onveilig gevoeld hadden, ook niet ten opzichte van hun materiaal. En plots gingen die gids en chauffeur ervandoor, mogelijk met de bedoeling hun materiaal te stelen.
Ik had nog weinig vuur nodig want alles wat kan koken in mijn binnenste was hevig aan het sudderen!

De volgende middag (pas!) krijg ik telefoon van hun gids alsof er niets aan de hand is. Zij waren wel om middernacht aan het hotel, maar die onmogelijke klanten waren al vertrokken. Ik kan er niet bij, een ervaren gids die één uur (!!) voor vertrek van een internationale vlucht klanten gaat halen aan het hotel. In de paar jaar in Mali is mijn capaciteit tot razende uitvallen enorm toegenomen. Na de telefoon had ik stem noch adem.

Van, die gisteren van het festival terug thuis kwam, had hun bagage mee. We zoeken een betrouwbare manier uit om hun materiaal naar Engeland op te sturen.

Ondertussen tracht ik mezelf de kalmeren. N'Yélé's verjaardag hielp.

safety problems

Ik zei toch net (zie stukje van 29/11) dat Mali zo kalm en veilig is? Dat is het nog steeds alleen wil niet iedereen dat geloven. Kijk er elke site op na van Ministeries van Buitenlandse Zaken in de westerse wereld en je leest gegarandeerd dat wordt afgeraden naar het noorden van Mali te reizen: de grens met Algerije en Niger, de streek rond Kidal - waar ik het voordien ook al over had - maar ook Timboektoe en omgeving.
Ik ben nog altijd zelf niet in Timboektoe geweest (één van de volgende bestemmingen op het programma), maar me dunkt dat het één van de kalmste steden op deze wereldbol moet zijn.
Wat is nu het gevolg van die conservatieve gouvernementele sites? We krijgen berichten binnen van mensen die twijfelen over de veiligheid tijdens hun rondreis door Mali. Er was laatst het Zweedse reisbureau waar we mee samenwerken: Timboektoe stond op het programma en werd afgeraden. Na vele telefoons en mails uiteindelijk toch overhaald en we hebben twee groepen voor hen georganiseerd die heelhuids uit Timboektoe zijn teruggekeerd.
Ik check ook regelmatig bij Westerlingen die ik ken die er wonen en die vallen steeds uit de lucht: hier is niets aan de hand, alles kalm en vredig.

Binnenkort is er het populaire festival in Essakane, bij Timboektoe. Le festival au Désert. We hadden in totaal zo'n 36 klanten die er aanwezig zouden zijn, jedoch. Enkele dagen geleden annuleerde een groep van 16 mensen, Engelse diplomaten die in Nigeria wonen en niet mogen reizen zonder één of andere officiële permissie. Die hebben ze niet gekregen voor Essakane.
En dan is er die Amerikaan die meegaat met één van onze groepen, die vraagt om een noodplan klaar te hebben mocht de groep beslissen niet naar Essakane te willen reizen.

In Londen zijn bommen ontploft. Ben benieuwd welk reisadvies toen verscheen op de officiële sites.

nostalgie

Zoals steeds, alleen heb ik het gevoel dat het elk jaar toeneemt, ben ik getroffen door de eindejaars-nostalgie.
Gaat het echt om eindejaar? Kerst? Nee, volgens mij mis ik de winter.
Heerlijk buiten die vrieskou aan je tenen en dan thuis komen en bij de verwarming of open haard een warme lekkernij drinken.
Heerlijk die donkere hemel, de hele dag geen zon en knus ingeduffeld voor TV een goede film kijken.

Ik heb samen met N'Yélé en Samba knipperlichtjes gekocht in de supermarkt en ze in de hibiscusstruik naast het terras gehangen.
De nachten worden frisser in december en ik trek 's avonds wel eens een fleece aan.
Zo héél soms heb ik het gevoel dat de feestdagen naderen.

'Wat cultuur bevordert, bestrijdt oorlog.'

Het is een uitspraak van Aminata Traoré, voormalig minister van Cultuur en beroemd Malinees intellectueel. Ja, die zijn er ook, in een land voor zo'n 70% bevolkt door analfabeten durf ik dat wel eens vergeten. Nog maar weer een voorbeeld van hoe extreem verschillen hier in Afrika zijn: arm en rijk, alfabeet en analfabeet...

Maar het ging over oorlog. Ik vermeld het altijd bijzonder graag in mijn mails naar klanten die vragen naar de veiligheid in Mali. Ik ben er zeker van dat Bamako véél veiliger is dan pakweg Brussel, Amsterdam, Parijs... En dat geldt voor Mali in het algemeen. Ik heb me hier nog nooit onveilig of bedreigd gevoeld en heb me wel al in enige uithoeken van het land bevonden. Van reizigers die terugkeren krijg ik steeds dezelfde reactie.
Er is een uitzondering die deze regel moet bevestigen en dat is de streek rond Kidal in het noord-oosten van het land (zo'n 1539 km van Bamako). Het is het gebied van de Toerag rebellen, waar het sinds de vredesakkoorden van eind jaren '90 wel behoorlijk rustig is.

Oorlog, geweld, vluchtelingen... Het is een beeld van Afrika dat te veel in de media wordt getoond. Waarom kennen we dit niet in Mali, een land waar meer dan 20 etnische groepen samenleven? Vraag het aan de Malinezen en hun antwoord is steevast: dankzij de 'cousinage'. Het is een lange traditie die erop neer komt dat iedereen de neef of nicht is van iedereen, en die mogen mekaar uitlachen en beledigen maar geen kwaad doen. Het is gebaseerd op verschillende groepen met dezelfde familienaam: je hebt bv de Traoré's en Dembélé's aan de éné kant en de Diarra's en Koné's aan de andere, of de Sissoko's en Doumbia's en hiertegenover de Coulibaly's en Dabo's. Volgens de traditie van de 'cousinage' zijn de Traoré's neven van de Diarra's. Wanneer een Traoré een Diarra tegenkomt mag die hem uitmaken voor boneneter (=windenlater), zeggen dat die niet deugt, een Diarra zal diezelfde antwoorden terugspelen naar de Traoré.
En het is werkelijk onvoorstelbaar hoe dit werkt: kom je in een bank en er zit een Diarra achter het loket, dan vraagt die de naam van zijn voor hem wildvreemde cliënt en is deze Traoré dan wordt hij of zij gelijk de huid volgescholden. Waarop de cliënt dan gretig met een lach repliceert. Ik ben getrouwd met een Traoré dus een Koné zal me er steevast op wijzen dat ik de verkeerde keuze gemaakt heb.

Wat is nu zo fantastisch aan dit hele systeem. Na enkele seconden heb je met elke vreemde die je tegenkomt een enorm gemoedelijke, zelfs familiale sfeer. Terwijl eender welke serieuze activiteit wordt afgehandeld, het gaat steeds gepaard met en grap en een grol. En dit in alle lagen, van de armste boer op het platteland tot bij de president en zijn entourage.

Wat het lachen bevordert, bestrijdt oorlog.

het seizoen is begonnen

Gidsen die de dag zelf afbellen, voor een reis van 3 weken die diezelfde avond moet aanvatten. Gidsen die onderweg zijn en panikeren omdat er een foutje gemaakt is in de berekening en ze vrezen zonder geld te komen zitten. Auto's die voorzien zijn voor een reis en het dan uiteindelijk toch niet blijken te doen. Chauffeurs die ruim een half uur te laat verschijnen op een afspraak om mensen naar de luchthaven te brengen (te laat op de luchthaven aankomen maakt mensen heel zenuwachtig).
Ik heb mijn portie spanning deze week gehad, dit alles overgoten met een sausje vermoeidheid en het resultaat: een zeer lichtontvlambare partner/moeder/werkgever.
Maar ook reizigers die enthousiast terugkeren naar Bamako na een rondreis door Mali: onder de indruk van het land en tevreden over onze diensten.

Hombori

Zoals ik al zei was uitstel geen afstel en zijn we net een weekje door Mali getrokken. Niet dat ik eraan twijfelde, maar weer helemaal overtuigd van wat dit fascinerende land te bieden heeft.
We dachten eerst met openbaar vervoer te gaan. Maar er was een gunstiger samenloop der omstandigheden. We hadden twee jaar geleden een raley wagen (Budapest - Bamako) op de kop getikt en eindelijk is die bijna ingeklaard. Met de voorlopige papieren kunnen we wel in Mali rondreizen dus de ideale gelegenheid om hem uit te proberen.
We vertrokken met 5: ik, N'yélé, Samba, dit jaar was Adama onze gids en Sibiri de chauffeur.

Op de foto Adama en wij bij de heilige poort van Timboektoe die zich in Hombori bevindt.

Het is een fantastisch goed regenseizoen geweest dit jaar dus overal was er behoorlijk wat water. Veel drinkwater voor de dieren en veel gras. Ik heb de koeien hier in Mali nog nooit zo dik gezien. In de brousse ver in het noorden bij Hombori, tegen de woestijn, is dat drinkwater ook voor de mensen. Het blijft altijd verbazend de nomanden daar te zien leven zoals ze dat 2000 of 3000 of 4000 jaar geleden ook deden. Drinken uit de waterplassen, leven in en naast de strooien hutten die gemakkelijk af te breken en op te zetten zijn (Peul), en de even praktische lederen tenten (Toeareg), en de niet aflatende wind. Het leven op zijn hardst. Maar zet zo'n Toeareg een week in Bamako en die rent terug naar zijn dieren en kampement in het noorden. Ze leven zo ver van wat wij beschaving noemen; toen we er rondreden in de brousse renden verschillende mensen verschrikt weg toen ze onze auto zagen voorbij rijden... Fascinerend. Je hebt er ook in elk dorp wekelijks de beestenmarken, maar een Peul of Toeareg verkoopt zelden zijn vee. Alsof ze hun kind zouden verkopen, zo maken de koeien (zeboes om correct te zijn) deel uit van de familie.

Eén van de attracties (hoor mijn reisbureau jargon!) bij Hombori, dat trouwens als dorp ook bijzonder boeiend is, is 'La Main de Fatima'. Een rotsformatie waar tijdens het hoogseizoen veel bergbeklimmers naartoe komen. Wij zijn er langs het laagste punt over gewandeld.


Het zicht vanop het laagste punt:


Heerlijk om te bewegen, in Afrika rond te rijden. Net voor het grote seizoen begint en we weer aan huis gekluisterd zijn.