Afel en Habib

Bamako is een boeiende stad met een bruisend nachtleven en schitterende concerten. Het werd gezegd. Wist ik veel, ik was druk bezig verantwoordelijkheden op mij te nemen die de mijne niet waren. Maar HALLELUJAH, the times they are a changin'! Ik ging vrijdagavond met Sophie naar Campemant Kangaba, een hotel complex zo'n 3 kwartier buiten de stad. De concertenreeks heet '24h en brousse' en de veelbelovende titel van dit optreden 'Afel Boucoum rencontre Habib Koité'. Met Afel (in witte boubou) zat ik 2 jaar geleden op het vliegtuig terug naar Bamako. Ik had hem toen niet herkend maar Van wel. Hij komt uit hetzelfde noord-Malinese dorp als Ali Farka Touré, Niafunké, heeft jaren in zijn band gespeeld en is nu één van de meesterlijke vertegenwoordigers van de Mali blues. Habib (in het midden) is al jaren een fonkelende ster aan het Malinese muziekfirmament (je hebt er hier een hele melkweg van). Zijn gitaarspel en uitstraling ... wat een entertainer! Stil blijven staan was geen optie.

Bijzonder was de kalebas-speler (in witte boubou zittend achter Afel). Een oude man die Habib voortdurend weer op het podium riep bij de naam 'Hama'. Ongeveer 14 jaar geleden, toen ik voor de eerste keer naar Afrika kwam, met Peter, zagen we totaal onverwachts in Dori, in het noorden van Burkina Faso, waar een grote reünie van Peul-herders werd gehouden een optreden van Ali Farka Touré. Aanwezig waren mogelijk 100 Peul mannen en vrouwen in vol ornaat en twee gelukkige blanken. Hama speelde toen in zijn groep want we herkenden hem maanden later in het Zuiderpershuis toen hij deel uitmaakte van de band van Habib Koité die daar optrad.

Een plezierig detail is dat Afel een cd aan Sophie had beloofd. Ze hadden kennisgemaakt toen hij haar hotel had bezocht in Djenné. Sophie was alweer terug in Djenné dus hadden ze afgesproken dat hij me zou bellen. Via één van onze volgende reizen zou de cd Djenné en Sophie bereiken. Maandagmorgen zou hij langskomen, woensdagmiddag ben ik er uiteindelijk zelf achter gereden. Het is een cliché waar je aan went (maar nooit bij je eigen vent!). Het was een fijne ontmoeting en een aangenaam gesprek. Hij was er toen ook bij in Dori.

Vraag me over nog eens 14 jaar waar ik was toen het nieuws van de dood van Khadaffi de wereld bereikte ... oh ja, ik dronk een biertje met Afel Boucoum.

Echternach

Het is mijn bedoeling over het leven in Mali te schrijven – zal ik nog eens iets boeiends vertellen over hoe het er hier aan toe gaat, over de waanzinnige gelijkenissen en opmerkelijke verschillen. En het enige wat in mijn hoofd gonst is de situatie in Mali – jullie zijn ondertussen overtuigd dat het hier niet onveiliger is dan waar ook, nu nog de rest van de wereld – of de ergerlijke toestanden van een scheiding die uitgesproken is maar mogelijk nog een staart van onbepaalde duur krijgt.


Ik wil verder maar blijf soms steken … en weet tegelijkertijd dat sommige dingen niet vlugger kunnen dan ze gaan. Wat betekent dat hoe klein ook, er toch altijd enige progressie is, al is het die van Echternach.

Deze morgen in de tuin in Badalabougou.

weer of geen weer

Onderstaand bericht schreef ik exact één maand geleden. Ik post het alsnog.

Dit is de lucht waar ik sinds de afgelopen drie weken onder leef. Het is mijn geboortelucht, ik kan er geen oordeel over vellen, het hoort bij waar ik vandaan kom.

'Buren willen geen voetballertjes meer' kopt het Nieuwsblad vandaag, niet mijn favoriete krant maar als sinds mijn geboorte die van mijn vader. Toen ik pas aankwam in België behandelden de journaals de sluiting van een volgens de omwonenden te luidruchtig kinderdagverblijf. Ik hoef niet uit te weiden hoe het er in ons thuisland aan toe gaat.

Maar het is niet de zon, niet het gebrek aan vedraagzaamheid (nu niet alleen meer tegenover immigranten maar ook tegen kinderen), het is irrationeler, het is een buikgevoel. Ik bezoek mijn geboorteland en keer terug naar mijn thuisland, waar ik ondanks de huidige persoonlijke en professionele omstandigheden hoor.

Een maand na datum en terug thuis heb ik er niets aan toe te voegen.

de graat

Sira is helemaal in haar nopjes in Senou. Als vrijdagnamiddag de auto start om hen naar la grande famille te rijden, wil ze me amper nog een kus geven, bang dat ik haar weer uit de wagen zou nemen. Geen onbelangrijke drijfveer om naar het dorp te verlangen is de aanwezigheid van haar vader, waar ze dol op is. En dan is er die fantastische leefwereld waarin kinderen vrij rondlopen en de daarmee gepaarde gevaren trotseren wat vooral hun zelfstandigheid bevordert. Ik ben een tevreden moeder als ik ze daar zie.

Zaterdag moet er iets mis gelopen zijn. Sira at couscous met saus met vis en dat is altijd vis met nog veel erop en eraan. N'Yélé en Samba maken steevast ruzie om de kop. Een graat is in Sira's keelgat terechtgekomen en men is onmiddellijk met haar naar de Bozo gegaan. De Bozo wonen, zelfs in het centrum van de stad, in hutjes naast de rivier, de Bozo zijn de watermannen, de vissers, zij die alles weten over de mysterieën van het waterleven. Een graat-probleem? De Bozo pakken het aan. Wat ze in de beker met water fluisteren weet niemand en hoort ook niemand te weten, maar Sira heeft hem leeggedronken. Erna zou ze een zoet dutje gedaan hebben zonder enig spoor van graat in haar keel...

beetje goed nieuws want eigenlijk niets aan de hand

Ik heb steeds geïsoleerd geleefd in Bamako. Het internationale cliënteel zorgde ervoor dat de wereld bij me langs kwam, maar bedolven onder het werk en het lijden en vervolgens de nood aan rust en het me terugtrekken, zette ik amper een stap in de wereld, en al helemaal niet in die van de expatriés.

Het is niet helemaal mijn wereld, ik ben hier niet met de steun en zorgen van een bedrijf of beter nog een staat achter me, mijn huisvesting wordt niet voor me betaald en nog minder de schoolkosten van mijn kinderen. Sociale zekerheid en pensioen zijn begrippen die nog ergens een belletje doen rinkelen, maar niet meer het mijne. Voel hier de val der oordeel opdoemen, ik sta toch anders in Afrika dan zij, alsof er een ‘betere’ manier zou bestaan. Ja, die bestaat wellicht wel maar wie heeft ze in pacht?

Met enige terughoudendheid komt het er soms van, dat er een verjaardagsfeestje wordt georganiseerd en de kinderen uitgenodigd zijn en de ouders meevieren en ik ga. Ik slaagde er zondagmorgen in van de gezelligheid te genieten. Had aangename gesprekken en ook boeiende. Met een Nederlandse man die werkt voor de Europese Unie in het domein van veiligheid. Ik ging wat rechter op mijn stoel zitten. Wat is er nu aan de hand in het noorden? NIETS, HELEMAAL NIETS! Ik wist het al, het is een politiek spel, Mali wordt door Frankrijk onder druk gezet omdat het een document betreffende immigratie niet wil ondertekenen. Toerisme geboycot en tant pis voor iedereen die zijn brood verdient met een activiteit binnen het toerisme. Het is een verhaal dat niet onmiddellijk een wending zal nemen, misschien bij het wisselen van de macht maar wie zegt dat Sarkozy vertrekt in 2012?

Walgelijk en frustrerend. Ik had gehoopt eerst de scheidingsprocedure te kunnen afronden, maar het einde ervan is me zoek. De pijnlijke rust in de Tounga inbox kondigt een katastrofaal seizoen aan. Niet omdat het gevaarlijk is in Mali, dat is het niet, maar omdat Mali koppig is en Frankrijk crimineel. Geen sociale zekerheid, geen werkloosheids uitkering, geen kindergeld. Een Duitse klant raadde me aan om het reizen over een andere boeg te gooien. Hij zou Duitsers gedwongen laten overvliegen naar Mali. Torture Tours.

Congo

Ik las net Congo van David Van Reybrouck en ben onder de indruk. Van zijn eruditie, van zijn schrijfstijl, zijn humor, zijn inzicht. Bij het lezen zag ik hem voor me in de universiteitsbibliotheek van Letteren en Wijsbegeerte in Leuven, zo’n 16 jaar geleden moet dat geweest zijn. Ik werkte aan mijn thesis kunstwetenschappen en hij aan die van hem voor archeologie, meen ik. We zijn van hetzelfde jaar. Hij kende Peter en zijn vrienden, drie jaar voordien afgestuurd aan dezelfde richting. Peter en ik hadden elkaar net gevonden, we moeten toen nog gedacht hebben dat het voor eeuwig zou zijn.

Waarom herinnert men zich sommige eenmalige gesprekken en andere niet? Het gesprek met David haal ik me zo voor de geest. Wat me trof was ten eerste zijn nieuwsgierigheid, niet op een oneerbiedige manier – en deze opmerking is een gevolg van mijn Afrikaanse jaren, nieuwsgierigheid is niet goed, een kind dat te veel vragen stelt is onbeleefd en kent geen respect – gewoon een geboeidheid en interesse. Vervolgens zijn meticuleuze aanpak bij het verzamelen en vooral bijhouden van informatie. Verschillende vooraf gemaakte fiches lagen voor hem waarop ongetwijfeld nauwkeurig zijn bevindingen terechtkwamen.
Zo moet hij ook voor Congo te werk zijn gegaan, dacht ik telkens. De weetgierigheid, de empathie, het willen begrijpen van een stukje continent dat ook het mijne is geworden of het dat ergens al lang was.

Nog iets wat ik me herinner van mijn opleiding in Leuven is dat bij het studeren van de cursussen geschiedenis – we hadden verplicht ook geschiedenis van de middeleeuwen, nieuwe en nieuwste tijd – het hoofdstuk dat me het meest boeide datgene was dat helemaal op het einde kwam en het dagelijkse leven behandelde. Een onderwerp dat rijkelijk aan bod komt in ‘Congo’. En wat hij schrijft over het dagelijkse leven in Congo geldt dikwijls ook voor het dagelijkse leven in mijn eigenste Mali. In beide landen gaat het uiteraard over armoede en wat dat met een mens doet, met zijn gedrag, zijn denken, zijn omgaan met de dagdagelijkse realiteit. Congo, met die bijzonder rijke bodem, kent een onwaarschijnlijke geschiedenis die uitmondt in de armoede van de Congolees. En in Mali? Mali moet één van de veiligste landen in Afrika zijn, niet? (Ik zou het graag bij Sarkozy persoonlijk gaan declameren.) Blijft over, een bijzonder arme ondergrond (en laat ons maar gewoon hopen dat ‘ze’ niet naar petroleum beginnen boren), een snuifje corruptie en een wolkje wanbeheer. Is het dan toch allemaal de fout van de Afrikanen zelf en daarvoor van de kolonisator en daarna van de internationale politiek en zakenlui?

Maar het is veel ingewikkelder dan dat, hé David. Kom ook eens in Mali een kijkje nemen, het is een boeiend land, echt waar!