coup

Ik heb me voorgenomen meer structureel te werk te gaan dus wanneer de kinderen Nederlandse school hebben op maandag- en woensdagnamiddag, instaleer ik me op het terras van een nabijgelegen aangenaam hotel met zicht op de Niger en schrijf. Zo ook vorige woensdag. De Nederlandse school had pas gemeld dat er geen lessen zouden zijn die namiddag wegens onrusten in Kati, een garnizoensstad 15 km buiten Bamako. Ik had me weerom geërgerd aan die overdreven reactie. Na een uurtje kreeg ik een sms van Aoua die thuis was met de kinderen: Ann, er zijn schoten gehoord in de stad. Ik belde haar en ze had de schoten zelf gehoord. We wonen op linkeroever vlak aan de rivier en nagenoeg net aan de overkant ligt het centrum van de stad met het ORTM gebouw, de nationale televisie en radio. Ik ben naar huis gegaan en heb ze zelf gehoord, de schoten, gedurende twee dagen en twee nachten.

Het klinkt erger als je het zelf niet meemaakt. Ik heb me op geen enkel moment onveilig gevoeld. Wat begon als een muiterij in het leger mondde uit in een staatsgreep door ontevreden militairen. Ze komen in opstand tegen het onkundige beheer van ATT, Amadou Toumani Touré, tot dat moment de president van Mali. Zijn ambtstermijn liep op zijn einde, 29 april zou de eerste ronde van de presidentiële verkiezingen plaats vinden. Maar dat was niet zeker omwille van de problemen in het noorden. Dat is de prioriteit van de junta, een oplossing vinden voor het probleem in het noorden met de Toeareg-rebellen waarbij de eenheid van Mali bewaren voorop staat. Deze coup is ook een opstand tegen de grootschalige corruptie binnen de overheid en de legertop, en tegen de erbarmelijke toestand van de gezondheidszorg en het onderwijs.

Er moest iets gebeuren maar met een staatsgreep? Wie zal het zeggen. Woensdag werd aangemaand binnen te blijven en een avondklok werd ingesteld van 18 tot 6 uur. De scholen werden gesloten. We hoorden die eerste dagen vele schoten, bij ons in de buurt voornamelijk in de lucht maar bij het presidentiële paleis en aan een andere kazerne werd danig gevochten. Er werden winkels geplunderd en voornamelijk 4x4’s gestolen. Bandieten maakten misbruik van de situatie en stalen mee. Maar bijzonder is dat er verder geen burger werd geraakt. De doorsnee bevolking is tevreden; ATT werd al lange tijd sterk bekritiseerd en kapitein Sanogo, de leider van de junta, had de moed er iets aan te doen. Ik ging die woensdagavond met de kinderen een hoofdstraat die vlak bij ons huis loopt inspecteren – Samba wou soldaten zien en we zagen hoe voorbijrijdende en in de lucht schietende soldaten met applaus en vreugdevolle kreten aangemoedigd werden in een verder uitzonderlijk kalme hoofdstad.

Vanaf het weekend kreeg het dagelijkse leven stilaan zijn normale vorm terug. Maandag ben ik zelf naar de andere kant van de stad gereden en zag dat het ok was. Dinsdag gingen de banken en overheidsdiensten weer open en vandaag, woensdag, mochten de kinderen weer naar school. Er heerst rust in de stad of beter schijnrust. Want waar staan we nu? De hele internationale gemeenschap is tegen. De Malinese politieke klasse is tegen, de juridische wereld is tegen. En het volk is voor.

Malinezen zijn goedhartig en vredevol en ik durf nog steeds hopen dat ook op deze manier dit probleem zal opgelost worden. Het laatste wat we hier nodig hebben is oorlog. Maar het eerste dat het muitende leger in beslag nam was de nationale tv en radio en hun nieuwsberichten ruiken naar mijn gevoel net iets te propagandistisch. De junta beweert dat ze niet uit zijn op macht, maar iets willen doen aan de problemen bovenaan vermeld en dan verkiezingen willen organiseren waar ze zelf niet aan zullen deelnemen. Zeggen ze.

Aan de hoeveelste doodssteek voor het Malinese toerisme zitten we nu? Ik stel mijn cv op en zoek werk. In Bamako voor de duidelijkheid want terugkeren doe ik vooralsnog niet. Alle tips zijn welkom.

breek de cyclus

Weerom een stuk dat ik enkele maanden geleden schreef en alsnog post, later meer over de actuele gang van zaken:

Er is veel te zeggen over de situatie van de vrouw in Mali. Ze dragen de hele maatschappij, zijn veelal besneden en gearrangeerd gehuwd met mannen die zich superieur wanen - een idee dat vrouwen mee helpen in stand houden.

Ik repliceer graag dat achter de sluier van onderdanigheid behoorlijk zelfbewuste dames schuilen die hun zaakjes mooi regelen. Het is ergens waar, maar dan lees ik de studie van de Zweedse Asa en Sophie die hier logeerden, en begrijp ik dat er pogingen bestaan om de situatie van de vrouw in kaart te brengen, haar rechten, haar rol in de maatschappij en mogelijkheden tot ondernemen en bezit en deze zelfs te meten. Resultaat is dat - het kan me niet verbazen - Mali ergens onderaan bengelt.

Er zijn vrouwen die de weg naar emancipatie durven nemen en er zijn reactionaire vrouwen die deugdzaamheid en onderdanigheid als het hoogste goed doorgeven aan hun dochters. Ik maak het mee met onze dierbare Aoua. Sinds anderhalf jaar woont ze bij ons in. De kinderen zijn dol op haar en omgekeerd. Ik apprecieer haar enorm en we hebben interessante gesprekken.

We hadden het ooit over het vermogen tot lijden. Een vrouw die veel geleden heeft is een goede vrouw hier, dat wist ik al. Als je als moeder veel geleden hebt, zullen je kinderen het goed hebben. Een moeder raadt haar dochter in een vreselijk huwelijk aan: "Verdraag het, mijn kind, het is je man." Aoua vindt de woorden van mijn moeder van enkele jaren geleden - ze refereerde ook aan mijn huwelijkse situatie - ondenkbaar: "Ann, dit ga je de rest van je leven toch niet verdragen?"
Met trots zegt Aoua dat het religie is die deze overtuiging in stand houdt. Ze is diepgelovig en tegelijkertijd heel intelligent. Het paradijs dat haar te wachten staat in het hiernamaals zalft de wonden op aarde. Ik leg haar uit dat je zo de cyclus der lijden in stand houdt. Haar overgrootmoeder heeft het haar grootmoeder voorgedaan en zij zal het haar dochter leren.

Men heeft me hier dikwijls aangespoord om vol te houden, omwille van de kinderen bijvoorbeeld. Ik antwoordde dat ik er omwille van de kinderen uitstap. Ik toon mijn dochters niet het voorbeeld van een lijdende moeder. Ik breek de cyclus.

troebel

Zo zag de lucht eruit vandaag. Hij past best bij de troebele tijden van tegenwoordig in Mali. Net zoals de extreme vriestemperaturen in Europa beleven wij hier momenteel ook een heel fris koud seizoen, dat afgesloten wordt door de harmattan die vandaag welig tierde. Een koude noordenwind die de lucht vol stof blaast en ons doet verlangen naar de zon die we voor een enkele dag al heel hard missen. De hoogste temperatuur zal niet veel meer dan 25° C geweest zijn, maar zo zonder zon heb ik me de hele dag verkleumd gevoeld.


Er is echter meer aan de hand dan een dagje Bamako zonder zweetdruppels. Er heerst sociale onrust, ik durf zelfs zeggen raciaal geweld en dat is akelig. Ik voel me nog steeds niet onveilig in Bamako en zou nog steeds zelf naar Dogonland reizen, maar de spanning loopt op. De tot de tand gewapende Toeareg die na de val van Khadaffi terugkeerden naar hun thuisland hebben hun rebellie nieuw leven ingeblazen. Vorig jaar in juni werd de MNLA opgericht, le Mouvement National pour la Libération de l’Azawad. Hun opzet is het noorden van het land bevrijden van de Malinese bezetting. Verschillende steden zijn al aangevallen, doden vielen bij de rebellen alsook bij het Malinese leger. Een juist aantal blijft moeilijk te achterhalen. Vrouwen van omgekomen en andere militairen kwamen in Bamako en omstreken de straat op om te protesteren tegen de regering die te weinig onderneemt en plots worden Toeareg in Bamako agressief aangepakt, omdat ze Toeareg zijn … dat is dus akelig. Alle ‘teints clairs’ ontvluchten nu massaal het land naar - zoals ik deze morgen hoorde op RFI - vluchtelingenkampen in de buurlanden. Hebben we het nog steeds over dat democratische Mali, met een enorme diversiteit aan etnische volkeren die vredevol naast elkaar leven?

De school was eind vorige week twee dagen gesloten omwille van de betogingen en wat dit alles met het reisadvies doet, dat spreekt voor zich. Onzekere tijden zijn het. Wij hebben nog steeds volk in de B&B maar hoe evolueert deze situatie? Wat ik voor mezelf desondanks ook voel in deze onzekerheid die escaleert, is vrijheid. Als weinig zeker is, is heel veel mogelijk. En dat is geen onprettig gevoel.

Gisteren, na bloedstollende strafschoppen, kwalificeerden wij ons voor de halve finale in de Coupe d’Afrique des Nations (CAN). Moge de voetbal Mali redden.

2012!

En toen brachten we kerst door in Djenné.
Na een tocht van 8 uur.
En namen foto's naast Max die ons met de kar naar de stad trok. En op de lemen trap die naar het dak leidt met het prachtige zicht op de moskee.
En we zagen Papa Noël, kan me het jaar niet meer herinneren dat hij nog eens cadeautjes meebracht.
En we deden eigenlijk verder gewoon niets.
Tekenen, spelen, wandelen, bijkletsen met vriendinnen.
Oh ja en lekker eten.
En toen reden weer 8 uur terug. In een rustig en vreedzaam landschap.
Droog en leeg.
We kwamen amper toeristen tegen.
En we werden niet gekidnapt.

Moge 2012 ontploffen.
En dan rust en vrede wederkeren.

sprakeloos

Op een donderdag worden twee Fransen uit hun hotel in Hombori gekidnapt, we hadden er een paar weken geleden nog klanten.
Het was een ramp, voor de eerste keer onder de Niger. Maar geen toeristen, dubieuze Fransen, weerom Fransen … Niet wat we nodig hebben, maar we halen het wel, dit seizoen dat zich op een laag pitje aankondigde.

Op een vrijdag, echt wel de dag erna, stap ik net het woonhuis uit met de kinderen die het weekend zullen doorbrengen bij hun vader en de grote familie en krijg ik een telefoontje van een gids: nog geen half uur geleden, drie toeristen ontvoerd in hun hotel in Timboektoe en één neergeschoten.
Een collectieve schok zindert door het land en met name door de toeristische sektor.
Maintenant ils nous ont eu.

Ik herinner me vooral dat ik de hele namiddag telefoneer en getelefoneerd wordt. Gespannen en geshockeerd.
De twee Nederlandse echtparen, met Tounga op reis, bevinden zich dan in Mopti, en hebben nog Dogonland, Djenné en Segou voor de boeg. Aan de telefoon vertellen ze me dat ze vast van plan zijn hun reis verder te zetten.
Bij terugkeer in Bamako zijn ze uitermate tevreden maar het “we zullen het rondvertellen en mensen sturen” volgt niet.

Er komen na de gebeurtenissen nog informatie-aanvragen binnen, waarvan zelfs één ondertussen al geconfirmeerd. Een moedige Amerikaan.
Maar mijn tijd gaat ook naar het verwerken van annulaties.
Ik heb dit niet nodig en Mali nog veel minder.
Wat is er aan de hand met de wereld?

Afel en Habib

Bamako is een boeiende stad met een bruisend nachtleven en schitterende concerten. Het werd gezegd. Wist ik veel, ik was druk bezig verantwoordelijkheden op mij te nemen die de mijne niet waren. Maar HALLELUJAH, the times they are a changin'! Ik ging vrijdagavond met Sophie naar Campemant Kangaba, een hotel complex zo'n 3 kwartier buiten de stad. De concertenreeks heet '24h en brousse' en de veelbelovende titel van dit optreden 'Afel Boucoum rencontre Habib Koité'. Met Afel (in witte boubou) zat ik 2 jaar geleden op het vliegtuig terug naar Bamako. Ik had hem toen niet herkend maar Van wel. Hij komt uit hetzelfde noord-Malinese dorp als Ali Farka Touré, Niafunké, heeft jaren in zijn band gespeeld en is nu één van de meesterlijke vertegenwoordigers van de Mali blues. Habib (in het midden) is al jaren een fonkelende ster aan het Malinese muziekfirmament (je hebt er hier een hele melkweg van). Zijn gitaarspel en uitstraling ... wat een entertainer! Stil blijven staan was geen optie.

Bijzonder was de kalebas-speler (in witte boubou zittend achter Afel). Een oude man die Habib voortdurend weer op het podium riep bij de naam 'Hama'. Ongeveer 14 jaar geleden, toen ik voor de eerste keer naar Afrika kwam, met Peter, zagen we totaal onverwachts in Dori, in het noorden van Burkina Faso, waar een grote reünie van Peul-herders werd gehouden een optreden van Ali Farka Touré. Aanwezig waren mogelijk 100 Peul mannen en vrouwen in vol ornaat en twee gelukkige blanken. Hama speelde toen in zijn groep want we herkenden hem maanden later in het Zuiderpershuis toen hij deel uitmaakte van de band van Habib Koité die daar optrad.

Een plezierig detail is dat Afel een cd aan Sophie had beloofd. Ze hadden kennisgemaakt toen hij haar hotel had bezocht in Djenné. Sophie was alweer terug in Djenné dus hadden ze afgesproken dat hij me zou bellen. Via één van onze volgende reizen zou de cd Djenné en Sophie bereiken. Maandagmorgen zou hij langskomen, woensdagmiddag ben ik er uiteindelijk zelf achter gereden. Het is een cliché waar je aan went (maar nooit bij je eigen vent!). Het was een fijne ontmoeting en een aangenaam gesprek. Hij was er toen ook bij in Dori.

Vraag me over nog eens 14 jaar waar ik was toen het nieuws van de dood van Khadaffi de wereld bereikte ... oh ja, ik dronk een biertje met Afel Boucoum.

Echternach

Het is mijn bedoeling over het leven in Mali te schrijven – zal ik nog eens iets boeiends vertellen over hoe het er hier aan toe gaat, over de waanzinnige gelijkenissen en opmerkelijke verschillen. En het enige wat in mijn hoofd gonst is de situatie in Mali – jullie zijn ondertussen overtuigd dat het hier niet onveiliger is dan waar ook, nu nog de rest van de wereld – of de ergerlijke toestanden van een scheiding die uitgesproken is maar mogelijk nog een staart van onbepaalde duur krijgt.


Ik wil verder maar blijf soms steken … en weet tegelijkertijd dat sommige dingen niet vlugger kunnen dan ze gaan. Wat betekent dat hoe klein ook, er toch altijd enige progressie is, al is het die van Echternach.

Deze morgen in de tuin in Badalabougou.